Geschiedenis

Hoe ’t buurtschap ’t Klooster aan haar naam kwam

In de vijftiende eeuw heeft in ons buurtschap daadwerkelijk een klooster gestaan, te weten het klooster Nazareth, ook wel het klooster Schaer genaamd. Dit verdwenen klooster hoorde bij de beweging van de Moderne Devotie.

De Moderne Devotie is een spirituele beweging binnen de middeleeuwse kerk die opkwam aan het eind van de veertiende eeuw. De beweging ontstond doordat mensen niet tevreden waren met hun situatie door misstanden in de kerk. Tussen hen bevonden zich geestelijken en leken. Ze leefden in gemeenschap van tafel en goederen zonder kloostergeloften te hebben afgelegd. Hun voornaamste bezigheid was de zorg aan de studerende jeugd en verbetering van de leefomstandigheden van de bevolking.

De grondlegger van de Moderne Devotie was Geert Grote (1340-1384). Hij stichtte in zijn geboorteplaats Deventer de eerste gemeenschap. Na zijn dood volbracht zijn volgeling Florens Radewijns de wens van Grote door een klooster te stichten: Windesheim, vlak onder Zwolle aan de Ijssel. Aan het klooster Windesheim herinneren nu alleen nog het gelijknamige dorp en de gelijknamige hogeschool in Zwolle.

De Congregatie van Windesheim bestond op haar hoogtepunt, omstreeks 1510, uit ruim honderd kloosters, hoofdzakelijk in Nederland en rondom Keulen. Het klooster Nazareth was hier één van, aan de rand van de Schaersheide en het ondoordringbare veengebied bij Bredevoort. Dit werd het Domus Beatae Mariae in Nazareth, in de volksmand Schaer genoemd. De grond was beschikbaar gesteld door Derk van Lintelo, een vrome regionale edelman, die later tot hoge ouderdom als donaat in het klooster leefde.

Hoewel het geen groot klooster was, blijkt uit veld- en archiefonderzoek, dat Nazareth een markante plaats heeft ingenomen in de toenmalige heerlijkheid Bredevoort. De omtrek van het kloostergebied is goed te traceren. Veldnamen zijn nog herkenbaar, terwijl de restanten op een boerenerf hun herkomst verraden. De spirituele invloed is bewaard in muurschilderingen van de oude Sint-Jacobuskerk te Winterswijk, dat bij de heerlijkheid Bredevoort behoorde. Ook zijn er aanwijzingen dat er aan de bouw van het klooster door de Windesheimers reeds een ‘klooster’ vooraf is gegaan. In elk geval vertoont de inrichting van het kloosterterrein opvallend veel overeenkomsten met dat van de Cisterciënsers van Burlo, net over de grens bij Winterswijk.

De buurtschap ’t Klooster herinnert nog in naam aan die late Middeleeuwen. Sinds 1980 is het een zelfstandig buurtschap in de gemeente Aalten. Het 25-jarig jubleum was aanleiding om het religieus erfgoed weer naar voren te halen. Het Kloosters Belang heeft o.a. met de medewerking van de Sint-Helenaparochie in Aalten en een historische werkgroep van leerkrachten, lesmaterialen ontwikkeld. Zo waren er projecten over de geschiedenis van het klooster en de Moderne Devotie in de Interconfessionele basisschool ’t Bastion te Bredevoort en een uitvoerige projectweek bij de derde klassers HAVO/VWO van de Christelijke Scholengemeenschap Schaersvoorde in Aalten. In de kerkbladen van de PKN en de parochiebladen van Aalten en Bredevoort werd uitgebreid ingegaan op de spiritualiteit van de Moderne Devotie en hoe ons deze vandaag de dag kan verrijken.

Daarnaast is er op 5 november 2005 een beeld onthuld. Het bronzen beeld, van de hand van de Eibergse kunstenaar Jan te Kulve, toont een bewoner van klooster Schaer in de kleding van zijn Orde (reguliere kanunniken van Sint-Augustinus). Het staat op een steenworp afstand van het voormalige Nazareth, langs een toeristische route. De bronzen kanunnik kijkt naar de plaats van het verdwenen klooster. Op de sokkel staat het kloosterzegel uit 1460 afgebeeld: Maria met kind en een kloosterling, die het Ave Maria bidt. Het beeld houdt de herinnering levend aan een belangrijk stukje verleden van de buurtschap ’t Klooster.

Buurtschap ’t Klooster bij Bredevoort en opname van de Grote Gracht(1981)
www.filmaalten.nl